Phnom Penh - कंबोडियाची राजधानी

 

फुलांचे दुकान 

कमळांचा गुच्छ 

सुगंधी लिलियम्स 

सुगंधी लिलियम्स 

Phnom Penh मधील सेंट्रल मार्केट मधले हे एक फुलांचे दुकान आहे. लक्षात ठेवा की Phnom Penh चा उच्चार करताना सुरुवातीचा Ph आणि शेवटचा h सायलेंट आहे, त्याचा उच्चार करायचा नाही. म्हणजे फक्त नॉम पेन असे म्हणायचे. अवघड वाटते आहे का लक्षात ठेवायला? मग तुम्ही नॉम पेन च्या जुन्या नावाचा उच्चार करून पहा. तो कदाचित सोपा वाटेल. जुने नाव आहे Krong Chaktomuk Serimongkul!!! 

नॉम पेन मधील, म्हणजेच कंबोडियाच्या राजधानीमधील सेंट्रल मार्केट हे अगदी अवश्य जाण्याजोगे ठिकाण आहे. 

सेंट्रल मार्केट 
📷Wikimedia Commons

आर्ट डेको शैलीतील ही इमारत आहे. गडद पिवळ्या रंगाचा एक भव्य घुमट मध्यभागी आणि त्यातून निघालेली चार दालने अशी इमारतीची रचना आहे. हे सगळेच वेगवेगळ्या दुकानांनी गच्च भरलेले आहे. दागिने, टर्न, मौल्यवान खडे, भेट वस्तू, स्मृतिचिन्हे, कपडे, घड्याळे, खेळणी, भांडी ... तुम्ही कोणतेही नाव घ्या आणि बहुतेक ते इथे मिळेलच! 

मध्यभागी असलेला घुमट 
📷Wikimedia Commons

दुकानांनी गजबजलेले एक दालन .
📷Wikimedia Commons

हि इमारत १९३७ मध्ये बांधली गेली. आम्ही २०१२ मध्ये गेलो होतो तेव्हा नुकतेच ह्या इमारतीचे नूतनीकरण झाले होते. भरपूर गर्दीची जागा असेल तरी, इमारतीच्या छताची उंची आणि मोकळी, ताजी हवा खेळावी म्हणून केलेली जाळी ह्यामुळे तिथे घुसमटत नाही. पर्यटक आणि स्थानिक लोक, इथे सगळ्यांचीच गर्दी असते. 

नॉम पेन ही कंबोडिया/ कम्पूचीया ह्या देशाची राजधानी. कंबोडिया चा गतकाळ अतिशय वादळी घटनांनी ग्रस्त झालेला होता. कमोडियातील आद्य मानवी वसाहत अगदी ४००० B.C.मध्ये देखील अस्तित्वात होती ह्याचे पुरावे सापडले आहेत. हिंदू आणि बौद्ध धर्माचा,जीवनशैलीचा प्रभाव असणारी उर्जितावस्था काही शतके म्हणजे चौदाव्या शतकापर्यंत टिकली होती. त्यानंतरच्या चार शतकांचा इतिहास नीट नोंदलाच गेलेला नाही. त्या काळाला कंबोडियाचे डार्क एज म्हटले जाते. अनेक आक्रमणे, अनेक युद्धे ह्यामुळे कंबोडिया विनाशाच्या स्थितीला येऊन ठेपला होता. त्यानंतर जवळपास एक शतक फ्रेंचांचा प्रत्यक्ष/अप्रत्यक्ष अंमल होता. विसाव्या शतकाचा उत्तरार्ध नोंदला गेला तो राज्यपद्धतीत आणि शासन प्रणालीत झालेल्या बदलांमुळे. एकदोनदा नव्हेत तर अनेकदा हे बदल झाले. १९७५-७९ ह्या काळातील Khmer Rouge/ Pol Pot राजवटीतील वंशविद्वेष, वंशहत्या, नरसंहार, सामूहिक कत्तली हे तर मानवजातीच्या इतिहासातील काळा डाग म्हणूनच नोंदवले जातील. 

सध्या कंबोडियामध्ये घटनात्मक राजसत्ता आहे. २००४ पासून Norodom Sihamony हे राजा म्हणून निवडले गेले आहेत व आत्ताही सत्तेत आहेत. त्यांचे वडील King Sihanouk ह्यांचे बीजिंग येथे १५ ऑक्टोबर २०१२ ला निधन झाले व अंत्यविधी नॉम पेन येथे ४ फेब्रुवारी २०१३ ला झाला. आम्ही जेव्हा डिसेंबर २०१२ मध्ये नॉम पेन येथे गेलो होतो, तेव्हा त्यांचा मृतदेह रॉयल पॅलेस मध्ये ठेवलेला होता. शंभर सगळीकडे दिवंगत राजाचे फोटो असलेले मोठाले फलक लागलेले होते. 

 

भूतपूर्व राजा Norodok Sihanouk( १९२२-२०१२)

नॉम पेन ही फ्रेंचांनी बांधलेली राजधानी Tonle Sap, Mekong आणि Bassac ह्या तीन नद्यांच्या संगमावर वसलेली आहे.शहरात अनेक ठिकाणी नदीतीरावर सुंदर बाग आणि फिरण्यासाठी जागा विकसित केलेल्या आहेत. 

नदीच्या किनारी..

 संध्याकाळी ह्या बागांतून फेरफटका मारणे किंवा मग नावेने नदीतुन फिरून येणे ही नॉम पेन मधील संध्याकाळची विशेष आकर्षणे आहेत. 

नौकाविहार 

नावेमधून फिरताना तुम्हाला अनेक उंच उंच इमारतींची बांधकामे चाललेली दिसतात. लवकरच नॉम पेन ची क्षितिज रेषा ह्या बांधकामांनी भरून जाणार आहे किंवा खरे तर आटा पर्यंत भरून गेली देखील असेल. आपल्या वादळी भूकालावर, त्यामुळे झालेल्या पीछेहाटीवर मात करून नॉम पेन आधुनिक तंत्रज्ञानाकडे जगाच्या बरोबरीने जाउ पाहत आहे. 

ह्या सगळ्या प्रक्रियेत गावातून शहरात आलेल्या लोकांच्या लोंढ्याला पुरेशा नागरी सुविधा नॉम पेन मध्ये नाहीत. वाहतूक कोंडी ही नित्याची बाब आहे. पण काही लोकांनी ह्या अडथळ्यांवर मत केली आहे. ते चक्क बोटीवर तरंगत्या घरात राहत आहेत. तुम्ही ह्या फोटोत नीट पाहिलेत तर तुम्हाला एका नौकघरावर चक्क डिश अँटेना देखील दिसेल!

तरंगती घरे

ह्या शहराचे नाव नॉम पेन कसे पडले त्याची एक रंजक कथा सांगण्यात येते. चौदाव्या शतकात ,पेन नावाच्या एका आजीबाईंना एक लाकूड नदीवर तरंगताना दिसले. त्यांनी ते किनाऱ्यावर आणले. त्या लाकडात त्यांना चार बुद्धमूर्ती सापडल्या. असे म्हणतात की एक विष्णुमूर्ती देखील सापडली. त्या आजीबाईंनी ह्या सगळ्या मूर्तींसाठी टेकडी उभारून त्यावर मंदिर बांधले. म्हणून ह्या शहराचे नाव नॉम पेन - पेनबाईंची ची टेकडी असे पडले. त्या आजीबाईंनी बांधलेल्या मंदिराचे नाव आहे Wat Phnom.- टेकडीवरचे मंदिर. 

हि टेकडी साधारण ३० मीटर उंच आहे. संपूर्ण परिसरात मंदिरे,पॅगोडा,स्तूप वगैरे अनेक बांधकामे आहेत. ह्या संपूर्ण परिसराला वाट नॉम ऐतिहासिक परिसर म्हणून ओळखले जाते. 

मुख्य पॅगोडाकडे जाणाऱ्या पायऱ्या 

मुख्य पॅगोडा

भित्तीचित्र 

पॅगोडामधील बुद्ध मंदिर 

 Wat Phnom परिसरातील स्तूप 

टेकडीवरून दिसणारे दृश्य

नॉम पेन मधील बाकी काही पहिले नाहीत तरी राष्ट्रीय वस्तुसंग्रहालय मात्र आवर्जून बघायला हवे. परंपरागत कलात्मक वास्तुशैलीतील ही टेराकोटाची इमारत फार सुंदर आहे. १०० वर्षांपूर्वी बांधल्या गेलेल्या ह्या इमारतीतील चौक , बाग, कृत्रिम तळे तसेच बागेची सजावट ह्या सगळ्यामुळे इमारत लक्षात राहते. 

राष्ट्रीय वस्तुसंग्रहालय -प्रवेशद्वार 

दर्शनी हॉल - गरुड 

वस्तुसंग्रहायलयाच्या आत फोटो काढायला परवानगी नाही. तिथे विष्णूच्या आणि शंकराच्या सुंदर मूर्ती आहेत. अंगकोर राजवट हा कंबोडियाच्या सुवर्णकाळ मनाला जातो. त्याच्या अनेक खुणा आपल्याला इथे पाहायला मिळतात. इथे संस्कृत मध्ये कोरलेले काही प्राचीन लेख देखील पाहायला मिळतात. संग्रहालय खरेच खूप मोठे आहे. 

जरी आत फोटो काढायला परवानगी नाही तरी मधल्या चौकात ,बागेत, प्रवेश करतो त्या हॉल मध्ये फोटो काढता येतात. ही बघा, ह्या सुंदर इमारतीतील काही दृश्ये. 

मध्यभागी असलेला चौक, बाग आणि तळे 

पारंपरिक वास्तुशैली

कृत्रिम तळे 

 

बागेतील गणेशमूर्ती

रॉयल पॅलेस परिसरात सध्याच्या राजांच्या निवासस्थानासोबतच इतरही अनेक महत्वाच्या इमारती आहेत. त्यातील बऱ्याच इमारती लोकांना बघण्यासाठी उपलब्ध आहेत. एक सिल्वर पॅगोडा आहे ज्यात चांदीच्या फरशा आहेत. एक पाचूची बुद्ध मूर्ती आहे. त्या मूर्तीवर हिरे आणि इतर मौल्यवान रत्ने जडवलेली आहेत. शाही सिंहासन असलेला एक हॉल आहे, जिथे खास बैठक होतात, विशेष अतिथींचे स्वागत केले जाते. पॅगोडाज आहेत,अजूनही काही इतर इमारती आहेत. इमारतींच्या आतल्या भागाचे फोटो घ्यायला परवानगी नाही. राजवाड्याच्या सर्वात जुन्या भागातल्या भिंतींवर रामायणातील काही भित्तिचित्रे आढळतात. 

रॉयल पॅलेस परिसरातील पॅगोडा 

रॉयल पॅलेस परिसरातील एक इमारत 

विपुल सोनेरी रंग

वैशिष्ट्यपूर्ण कळस 

राजवाड्यातील गणेश मूर्तींचा संग्रह 

शाही सिंहासन हॉल 

रॉयल पॅलेस परिसरातील पॅगोडा 

नॉम पेन मध्ये एक किलिंग ग्राउंड आहे जिथे हजारोंच्या, लाखोंच्या संख्येत लोक मारले गेले होते, शिवाय एक तिथे झालेल्या नरसंहाराच्या भीषण खुणा वागवणारे संग्रहालय आहे. पण मी हे दोन्हीही बघायला जाण्याइतका धीर गोळा करू शकले नाही. ह्या दोन्हीही जागा, त्या जी कहाणी सांगत आहेत ती कहाणी हा मानवतेवरील काळा डाग आहे. तुम्ही नेटवर शोधून ह्या विषयी आणखी माहिती वाचू शकता. 

राष्ट्रीय वस्तुसंग्रहालयाच्या मैदानातील रंगमंचावर रोज एक सांगीतिक कार्यक्रम सादर होतो. आम्हाला जो कार्यक्रम पाहायला मिळाला त्यात कंबोडियातील रूढी,परंपरा दाखवणारा कार्यक्रम होता. जन्मापासून मृत्यूपर्यंतच्या अनेक प्रथा त्यात दाखवलेल्या होत्या. एक विशेष गोष्ट अशी की लग्न समारंभातील काही रूढी ह्या भारतातील हिंदू विवाह पद्धतीशी साधर्म्य दाखवणाऱ्या होत्या. 

विवाहविधी 

विवाहविधी - प्रार्थना 

वधूवरांवर फुलांच्या पाकळ्या उधळणे 

मध्यभागी केलेल्या पूजेच्या भोवती फेरे

 साधारणपणे पर्यटक पाहतात त्या जागा जवळ जवळ आहेत. तुम्ही Sisowath Quay वर चालत चालत गेलात तर ह्यातील बरीच ठिकाणे पाहून होतात. 

नदीकिनारी असलेल्या बागेतून दिसणारे शहराचे सुंदर दृश्य 

सैनिकांचे पुतळे

नदीच्या किनारी 

अप्सरा डान्स बॅले हा कंबोडियातील प्रसिद्ध ग्रुप आहे. नॉम पेन शहरात ठिकठिकाणी तुम्हाला अप्सरा डान्स बॅले ची पोस्टर्स दिसतील. 

अप्सरा नर्तिकेचे पोस्टर

शहरातल्या प्रवासासाठी टॅक्सीज सहज उपलब्ध आहेतच. अजून एक खास वाहतुकीचा मार्ग उपलब्ध आहे तो म्हणजे स्कुटर रिक्षा!

स्कुटर रिक्षा 

तुम्ही कंबोडियात असाल आणि शाकाहारी किंवा विगन असाल, तर तुम्हाला अगदी जागरूक राहावे लागेल.अन्न करताना काय काय वापरले आहे त्याची चौकशी करायला हवी. कारण त्यांची शाकाहारी अन्नाची संकल्पना वेगळी असू शकते. आम्ही गावात फिरत होतो, बाजाराजवळून जाताना मला ही हातगाडी दिसली. मला ते काय आहे ते कळलेच नाही. लोक आपण भुईमुगाच्या शेंगा घेतो, मक्याची कणसे घेतो, फळांच्या फोडी घेतो आणि मग तो गाडीवाला त्यावर मसाला टाकून देतो, तसाच हा गाडीवाला देखील देत होता. मग मी जवळ जाऊन त्याचा फोटो घेतला. बघा, तुम्हाला ओळखू येतंय का? कॉमेंट बॉक्स मध्ये लिहा. 

ओळख काय?!! कॉमेंट बॉक्स मध्ये लिहा!

नॉम पेन ला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे आणि बऱ्याच देशांशी विमान वाहुतुकीने कंबोडिया जोडला गेलेला आहे.आम्ही इथे दोन दिवस आणि दोन रात्री राहिलो होतो. आम्ही सिंगापूरहुन सिम रीप ला जाताना नोम पेन ला गेलो होतो. जर का तुमच्याकडे भरपूर वेळ असेल तर तुम्ही नॉम पेन ला दोन तीन दिवस द्या. नाहीतर मग नोम पेन ला एक दिवस एक रात्र देखील पुरेल. राष्ट्रीय वस्तुसंग्रहालय मात्र नक्की पहा. राष्ट्रीय वस्तुसंग्रहालय तुम्हाला कंबोडियाच्या इतिहास, संस्कृती, धर्म आणि कला ह्याबद्दल एक पार्श्वभूमी तयार करून देते, ज्या माहितीचा तुम्हाला सिम रीप जवळची अंगकोर आणि इतर मंदिरे पाहताना उपयोग होईल.

अंगकोरची मंदिरे तर प्रत्येकाने पाहायलाच हवीत अशीच. त्याबद्दल परत कधीतरी.