कोकणच्या निसर्गाविषयी किती आणि कितीदाही लिहिले तरी कमीच आहे. कोकणातल्या नारळी पोफळीच्या वाड्या, आंब्याची फणसाची झाडे, केळीच्या बागा, कौलारू घरे ह्यांनी नटलेली धरती, सोनचाफा बकुळीच्या सुगंधाने घमघमणारा आसमंत आणि कानावर येणारी समुद्राची गाज सारेच कसे मन प्रसन्न करणारे असते.
चराचरात वसणारा परमतत्वाचा अंश ह्या भूमीत प्रकर्षाने प्रत्ययाला येतो. ह्या भूमीत अनेक देवस्थाने नसती तरच नवल होते. ह्या देवस्थानांच्या जागा विलक्षण सुंदर आहेत. गणपतीपुळे हे असेच एका सुंदर स्थानी वसलेले श्री गणेशाचे स्वयंभू मंदिर. सिंधुसागराचा किनारा, चमकदार वाळूची पुळण आणि पाठीमागे गार्ड हिरव्या वनराईने झाकलेला डोंगर असे ह्या मंदिराचे नयनमनोहर ठिकाण आहे.
श्री गणपतीपुळे देवस्थान
ह्या स्वयंभू मूर्तीचा दृष्टांत पाचशे वर्षांपूर्वी भिडे गुरुजींना झाला. तिथे त्यांनी साधे गवताचे छप्पर उभारून पूजेला सुरुवात केली. त्यांची समाधी आपल्याला मंदिराच्या आवारातच बघायला मिळते.
समाधी
पुढे मग वेळोवेळी निरनिराळ्या भक्तांनी ह्या वास्तूची पुनर्बांधणी आणि दुरुस्ती केली. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे सचिव अण्णाजी दत्तो, नानासाहेब पेशवे, रमाबाई पेशवे, गोविंदपंत बुंदेले, माधवराव बर्वे हे मान्यवर ह्या मंदिराच्या साठी योगदान देत होते असा उल्लेख आढळतो.
आज जे मंदिर दिसते ते साधारण पंचवीस वर्षांपूर्वी बांधले गेले. लाल दगडातील कोरीवकाम, शिल्पे असलेले हे मंदिर आहे. गाभाऱ्यावरील उंच घुमटाकार कळस आणि सभागृहावरील कोरीवकाम असलेले छप्पर लक्ष वेधून घेतात. मंदिराच्या आवारात सुंदर दीपमाळा आहेत. दोन्ही बाजूला मिळून ह्या दहा दीपमाळा त्रिपुरी पौर्णिमेला दिव्यांच्या प्रकाशाने तेजाळतात.
देवस्थानचे प्रवेशद्वार
सभागृह
गाभारा
उपक्रम
उंदीरमामा
रात्रीच्या वेळी मंदिर असे दिसते!
मंदिरामागचा डोंगर हा गणेशाचे स्वयंभू स्थान म्हणून संरक्षित आहे. गणेशाला प्रदक्षिणा घालायची म्हणजे त्या डोंगराला प्रदक्षिणा घालायची.
दगडी बांधणीचा हा प्रदक्षिणा मार्ग घनदाट झाडी असलेला असा आहे. त्यामुळे पक्ष्यांचे आवाज, गार वारा ह्यामुळे साधारण ३ किलोमीटर ची प्रदक्षिणा घालण्याचे कष्ट अजिबात जाणवत नाहीत.
प्रदक्षिणा मार्ग
प्रदक्षिणा मार्ग
प्रदक्षिणा मार्गावर ठिकठिकाणी असे अनेक रंगीबेरंगी पक्षी दिसतात. घनदाट झाडी आहे. मोठाले प्राचीन वृक्ष आहेत. त्यावरील फळे खाण्यासाठी पक्ष्यांची सतत ये जा सुरु असते.
प्रदक्षिणा मार्ग
प्रदक्षिणा मार्ग
प्रदक्षिणा घालणारे भाविक!
प्रदक्षिणा अनवाणी घालायची असल्याने दुपार टाळली तर बरे. आम्ही अगदी भल्या पहाटे गेलो होतो. अतिशय सुंदर आणि सुखद वातावरण होते.
प्रदक्षिणा मार्गावर श्लोक लिहिलेले आहेत. ते वाचत चालण्याची मजा काही वेगळीच.
श्लोक
काही लहान मंदिरे आहेत. शुंडास्थान मंदिर मोठे आहे.
शुंडास्थान
शुंडास्थान मंदिर
त्यानंतर मग डोंगर उतार सुरु होतो. इतक्या वेळ चढत्या असणाऱ्या पायऱ्या उतरत्या होऊ लागतात.
प्रदक्षिणा मार्ग
प्रदक्षिणा मार्ग
मध्ये एक मठ आहे. पण आम्ही गेलो तेव्हा तिकडे काहीतरी काम चालू होते. तो शेंबेकर स्वामींचा मठ आहे. तसेच एक पाण्याचे टाके आहे.
पाण्याचे टाके
संपूर्ण प्रदक्षिणा मार्ग असा दिसतो.
https://youtu.be/yrMLWxeNGro डोंगराभोवती प्रदक्षिणा घालून परत मंदिरात आल्यावर दर्शन घेऊन मंदिराला प्रदक्षिणा घातली. मंदिरात फोटो काढायला अनुमती नाही. पण बाहेरून केलेली विडिओ आपण इथे पाहू शकता. मंदिराच्या बाहेरील भिंतीवरील सुंदर मूर्ती आपल्याला इथे बघता येतील.
https://youtu.be/nNchdHysFyM
आम्ही २०२५ च्या ऑक्टोबर महिन्यात गेलो होतो तेव्हा आम्हाला दीपपूजा पाहण्याची संधी मिळाली. मंदिरात ओळीने ठेवलेल्या पितळी दिवे असलेल्या दीपमाळा त्यात कापसाची वात आणि तेल घालून प्रकाशमान केल्या गेल्या. त्या शेकडो दिव्याचा प्रकाश अनुभवण्यासाठी विजेचे दिवे बंद केले गेले.
त्या प्रकाशात आरती आणि पूजा पाहणे हा एक विलक्षण अनुभव होता. काही शतकांपूर्वीचे दृश्य आपण अनुभवत आहोत असेच वाटत होते.
गणपतीपुळे तेथील निसर्गरम्यतेमुळे आणि समुद्रकिनाऱ्यामुळेदेखील एक भरपूर गर्दीचे पर्यटनस्थळ झालेले आहे. गणपतीपुळे इथे जाण्यासाठी रत्नागिरी हे सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक आहे. रत्नागिरीहून गणपतीपुळ्याला जाण्यासाठी टॅक्सी, रिक्षा, बस मिळू शकतात. साधारण २५ किलोमीटरचे अंतर आहे.
गणपतीपुळ्याला राहण्यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. मंदिराचे भक्तनिवास किंवा एमटीडीसी दोन्हीचे आरक्षण ऑनलाईन होऊ शकते. ह्याशिवाय अनेक हॉटेल्स आहेत. होमस्टे आहेत. आम्ही एमटीडीसीमध्ये राहिले होतो. मंदिराच्या अगदी समोर असल्याने मंदिरात बऱ्याचदा जाता आले. शाकाहारी जेवणासाठी देखील अनेक रेस्टॉरंट्स आहेत.
गणपतीपुळेच्या जवळ बघण्याजोगी अनेक चांगली ठिकाणे आहेत. मालगुंडला केशवसुतांचे स्मारक आहे, आरेवारे बीच आहे, कोळिसरेला लक्ष्मीकेशवाचे निसर्गरम्य मंदिर आहे. (त्याची माहिती आपण
https://silvervegantravels.blogspot.com/2025/03/blog-post.html इथे वाचू शकाल.) त्याच रस्त्यावर कऱ्हाटेश्वराचे सुंदर स्थान आहे.
कुठेच न जाता गणपतीपुळ्याच्या समुद्रकिनाऱ्यावर गेलात तरी समुद्र आणि आकाश पाहण्यात वेळ कसा जातो कळणार नाही.
इथे बीच बघता येईल.
https://youtu.be/1nSsu1FN5BE
फक्त समुद्रात आत जाणार असाल तर तिथे पाट्या लावलेल्या असतील किंवा तटरक्षक सांगतील त्या नियमांचे नीट पालन करा. काही ठिकाणी गणपतीपुळ्याचा समुद्रकिनारा धोकादायक आहे.
भारताच्या पश्चिम द्वाराचा रक्षक असणारी ही देवता आहे असे म्हटले जाते. मावळता सूर्य पश्चिम क्षितिजावर येताना, सूर्य, समुद्र आणि मंदिर अतिशय रमणीय दिसते. संध्याकाळच्या वेळी आकाशातील विलोभनीय रंग छटा , ढगांचे निरनिराळे आकार पाहताना मन हरपून जाते.
दिशा सांजावताना
दिशा सांजावताना
दिशा सांजावताना
कहीं दूर जब दिन ढल जाए ..
पूर्वेचे आकाश
#Ganapatipule #Ratnagiri #Konkan railway #GaneshTemple #Seashore #beaches in Maharashtra
१९४७चे दीपावली पर्व. स्थळ होते सिंधुसागराच्या तीरावर असलेल्या सोमनाथ मंदिराच्या अवशेषांचे प्रवेशद्वार. तिथे उभे राहून सरदार वल्लभभाई पटेल यांनी दृढनिश्चय व्यक्त केला की भारतीय जनता आपले आराध्य दैवत असलेल्या सोमनाथ मंदिराला त्याची पूर्व प्रतिष्ठा आणि पूर्व वैभव प्राप्त करून देईल. काय कारण होते ह्या प्रतिज्ञेचे? जर भारतीय जनतेचे आराध्य दैवत होते सोमनाथ तर आता मंदिराचे अवशेषच का उरले होते? ह्या साठी आपल्याला जाणून घ्यावे लागेल सोमनाथ मंदिराच्या इतिहासाविषयी आणि सोमनाथच्या हिंदू जनमानसातील स्थानाविषयी. हिंदूंन पूजनीय असलेल्या बारा ज्योतिर्लिंगापैकी सर्वात पहिले नाव असलेल्या आणि प्रथम स्थानी असलेले सोमनाथ. आपल्या सर्वाना माहिती असलेल्या स्तोत्राची सुरुवातच होते ती 'सौराष्ट्रे सोमनाथंच' पासून. त्यामुळेच त्याला 'आदि ज्योतिर्लिंग' म्हणून ओळखले जाते. ऋग्वेदात तसेच अनेक पुराणात ज्याचा उल्लेख झाला आहे असे हे तीर्थधाम. ह्याविषयी आपल्याला अनेक कथा सापडतात. शतकानुशतकांच्या मंदिराच्या इतिहासात नैसर्गिक रित्या पडझड झाल्यानंतर ते अनेक राजांकडून, भक्तांकडून सोने, च...
पाटण सर्वांना माहिती असते ते 'रानी की वाव' तिथे आहे म्हणून. भारतातील समृद्ध हातमाग कौशल्याचा उत्तम नमुना असलेली पटोला साडीदेखील पाटणचीच. गुजराथमधील अहमदाबाद पासून साधारण दीडशे किलोमीटरवर असणारे पाटण जागतिक पर्यटनाच्या नकाशावर मानाचे स्थान पटकावून बसले आहे. युनेस्को चे जागतिक वारसा स्थळ म्हणून मानांकन मिळवलेले हे ठिकाण आहे. रानी की वाव रानी की वाव रानी की वाव रानी की वाव रानी की वाव 'रानी की वाव' नावावरूनच आपल्या लक्षात येते की ही राणीने बांधलेली विहीर आहे. पण खरे तर ही नुसती वाव म्हणजे विहीर नसून सुमारे 64 मीटर लांब, 20 मीटर रुंद आणि 27 मीटर खोल म्हणजे साधारण सात मजल्यांइतकी खोली असलेले विष्णूचे मंदिर आहे असेच म्हणावे लागेल. जमिनीपासून खोल खोल उतरत जाणारी अशी ही रचना आहे. राणी उदयमती हिने तिचा पती राजा भीमदेव पहिला याच्या स्मरणार्थ हे मंदिर बांधले म्हणून याचे नाव 'रानी की वाव' असे पडले. राजा भीमदेव पहिला म्हणजे अनहिलवाड किंवा अनहिल्लपूर पाटणच्या सोळंकी वंशाचा संस्थापक मुलराज ह्याचा मुलगा होता. ह्या वंशाने अनेक पराक्...
काल दिनांक १८ ऑगस्ट २०२५. श्रीमंत थोरले बाजीराव पेशवे ह्यांची ३२५ वी जयंती. श्रीमंत थोरले बाजीराव पेशवे पुतळा, बर्वेवाडा श्रीमंत थोरले बाजीराव पेशवे पुतळा, बर्वेवाडा श्रीमंत थोरले बाजीराव पेशवे पुतळा, बर्वेवाडा आता बाजीराव म्हटले की केवळ बाजीराव मस्तानीच आठवणाऱ्या लोकांसाठी बाजीराव कोण ते सांगायला हवे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी पाहिलेले हिंदवी स्वराज्याचे स्वप्न प्रत्यक्षात जगणारे आणि हिंदवी साम्राज्य निर्माण करणारे बाजीराव बाळाजी पेशवे/ विश्वनाथ बल्लाळ भट हे शाहूछत्रपतींचे पेशवे म्हणजेच पंतप्रधान होते. आपल्या वीस वर्षांच्या पेशवे म्हणून कारकीर्दीत ते चाळीसहून अधिक लढाया लढले आणि त्या सर्व लढायांत ते अजिंक्य राहिले. त्यांनी आपल्या कर्तृत्वाने मराठ्यांचे वर्चस्व अखंड भारतावर प्रस्थापित केले. त्यांचा जन्म १८ ऑगस्ट १७००, भाद्रपद पौर्णिमा ह्या दिवशी डुबेरे येथे झाला. डुबेरे आजच्या सिन्नर तालुक्यात नाशिक जिल्ह्यात आहे. ह्या गावी बाजीरावांच्या मातोश्री राधाबाई ह्यांचे भाऊ मल्हारराव बर्वे राहत असत. त्या बर्वे वाड्यात बाजीरावांचा जन्म झाला. बर्वे वाडा अवघ...
एका कवीचे स्मारक असावे आणि तेही कवीला साजेसे असावे ही दुर्मिळ गोष्ट आहे! पण असे एक स्मारक आपल्या महाराष्ट्रात आहे. रत्नागिरीजवळ मालगुंड येथे कवी केशवसुत म्हणजेच कृष्णाजी केशव दामले ह्यांचे एक सुंदर स्मारक उभारले आहे. कवी केशवसुत जन्मस्थान मार्गावरील फलक प्रवेशद्वारातून दिसणारे दृश्य कोकण मराठी साहित्य परिषदेने ज्येष्ठ साहित्यिक पद्मश्री मधू मंगेश कर्णिक ह्यांच्या संकल्पनेला प्रत्यक्षात उतरवले आहे. एखाद्या कवीचे स्मारक कसे असावे हे एखाद्या साहित्यिकालाच चांगले कळू शकणार! स्मारकाच्या प्रवेशद्वारातून आपण आत गेलो की समोरच दिसते ते केशवसुत जन्मस्थान. हे जुने घर डागडुजी करून नीटनेटके ठेवले आहे. पडवीत मोठा झोपाळा आहे. कवीच्या घरात कवीचे पुस्तक वाचताना तिथेच केशवसुतांची काही पुस्तके तसेच को.म.सा.प.ची काही प्रकाशने विक्रीसाठी उपलब्ध आहेत. घरातील आतल्या खोल्या तशा रिकाम्याच आहेत. काही थोडे जुने सामान तिथे ठेवले आहे . माजघर घराच्या मागच्या बाजूला कवीचे खरे स्मारक आहे. केशवसुतांनी त्या काळात म्हणजे दीडशे वर्षांपूर्वी कवितेत नवा प्रवाह आणला...
कोकण सुंदर आहेच. कोकणावर निसर्गाची अपरंपार कृपा आहे. काय नाही कोकणात? डोंगर, दऱ्या, नद्या, समुद्र, नारळीपोफळीच्या वाडया, आंब्या फणसाची झाडे, केळीच्या बागा हे तर आहेच. इतर फुलेही कोकणच्या मातीत जास्तच बहरतात. बकुळ, चाफ्याचे सगळे प्रकार, जास्वंद किती नावे लिहावीत!! कौलारू घरे, लाल मातीचे रस्ते, ताजा खवलेला नारळ घातलेले अवीट चवीचे खाद्यपदार्थ .. कोकणांत जायची किती कारणे हवीत अजून? ह्या सोबत किंवा खूप जणांसाठी ह्याच्याही आधी कोकणात जाण्याचे महत्वाचे कारण असते ते म्हणजे तेथील मंदिरे. तर आज आपण आंजर्ले येथील एक मंदिर पाहणार आहोत. दापोली, गुहागर,आंजर्ले हा सगळा परिसर तर निसर्गसौंदर्याने नटलेला आहे. शहरीकरण, पर्यटकांची अमर्याद संख्या, गल्लोगल्ली झालेले होमस्टे, रिसॉर्ट्स आणि खानावळी इतके सगळे पचवून सुद्धा अजूनही इथले वातावरण फार सुखद आहे. रत्नागिरी जिल्ह्यात दापोलीजवळ आंजर्ले गाव आहे. त्या गावाच्या जवळ एका डोंगरावर असलेले मंदिर म्हणजे 'कड्यावरचा गणपती.' पूर्वी पायऱ्या चढून जाणे हा एकमेव मार्ग होता. आता चारचाकी गाडी सुद्धा आरामात मंदिरापर्यंत जाऊ श...
महेश्वर हे मध्यप्रदेश पर्यटन निगमच्या पर्यटन स्थळांमधले एक महत्वाचे नाव आहे. पण करोडो भारतीयांसाठी ते केवळ एक पर्यटन स्थळ नाही तर एक तीर्थस्थान असते. लोकमाता पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकरांच्या वास्तव्याने पुनीत झालेले स्थान आहे. महेश्वर किल्ला प्रवेशद्वार राजवाडा प्रवेशद्वार बाह्यरूप पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर राजवाडा प्रवेशद्वार अहिल्याबाई होळकर हे केवळ भारताच्याच नव्हे तर विश्वाच्या इतिहासातील एक सोनेरी पान. संपूर्ण मानव विश्वातील यशस्वी स्त्री राज्यकर्त्यांची सूची करायची झाली तर अहिल्याबाई होळकरांचे नाव ठळकपणे लिहायला लागेल. 31 मे 2025 ला त्यांची तीनशेवी जयंती आहे. पण 300 वर्षांपूर्वी होऊन गेलेल्या अहिल्याबाईंचे आयुष्य अगदी आजच्या आधुनिक काळातल्या आव्हानातही मार्गदर्शक ठरावे असेच आहे. त्यांच्याविषयीचा आदर मनात घेऊनच आपण महेश्वरला जातो आणि त्या भावनेच्या प्रकाशात महेश्वर पाहतो. महेश्वरला फार मोठी प्राचीन परंपरा आहे. स्कंद पुराणाच्या रेवा खंडात आणि वायू पुराणाच्या नर्मदा रहस्य मध्ये महिष्मती म्हणजे महेश्वरचे वर्णन आलेले आहे. 'गुप्...
I am happy to write my first post of 2022!! I am here with a really very special post! This is not a tourist place and still it holds a special place in each and every visitor’s mind. This is Prashanti Kutiram of Bangalore. Prashanti kutiram as the name suggests, surely makes your mind peaceful. It's around 70-80 kms from Bangalore airport but with the famous traffic jams of Bangalore, it may take two and half hours by taxi. This is the place where The Swami Vivekananda Yoga Anusandhan Sansthan is situated on a sprawling 100 acres. Swami Vivekanand Swami Vivekanand Ramakrishna Paramahans and Sharada Mataji SVyasa Founded in 1986, Svyasa follows Swami Vivekanand's teachings and combines best of east and West. So it combines Yoga and spirituality with modern sciences. The first thing you will notice about Vyasa is the greenery. The campus is having umpteen trees. It's hilly area. The steep paths and slopes offer you the much needed exercise!! The Green Umbre...
मला माहिती आहे ते शून्याचा म्हणजे झीरोचा शोध भारतीयांनी लावला, पण झी रो कोणी पाहिले आहे का? ऑक्टोबर 2019 ला मी झी रो प्रत्यक्ष बघितले. जरा ह्या झी रो चे स्पेलिंग वेगळे होते एवढेच! हे Ziro होते!! झी रो ही अत्यंत सुंदर निसर्गरम्य आणि अद्भुत जागा आहे. अरुणाचल प्रदेश मधील लोअर सुबान सिरी जिल्ह्यामधील झी रो हे छोटे शहर आहे. संपूर्ण अरुणाचल प्रदेशलाच नैसर्गिक सौंदर्य आणि प्रसन्न हवामान याची देणगी मिळालेली आहे. नयनरम्य निळे आकाश, उंच उंच पहाड आणि हिरवाई अरुणाचल प्रदेश मध्ये सगळीकडेच असतात. झी रो मध्ये हे सगळे तर आहेच शिवाय पाईन वृक्ष देखील खूप आहेत. विकिमीडिया वरून साभार ऑक्टोबर २०१९ मध्ये असे दिसत होते. हवामान खूपच छान आहे. झी रो ला जाण्यासाठी सर्वात चांगला काळ म्हणजे एप्रिल ते ऑक्टोबरमधला काळ. झी रो मध्ये डिसेंबर-जानेवारीत झी रो च्याही खाली तापमान जाऊ शकते! आयुष्यभर गरम हवेच्या ठिकाणीच राहिल्यामुळे मला तर 12 डिग्री झाले तापमान तरी हुडहुडी भरायला लागते....
मंदिर म्हणजे एक उर्जाकेंद्र! प्राचीन काळापासून भाविक मंदिरात देवतांच्या दर्शनासाठी जात आले आहेत. आजही हिंदू लोक मंदिरात जाऊन, चित्त एकाग्र करून ध्यान, पूजा आणि आरती करतात. यामुळे त्यांना ऊर्जा आणि शांततेचा अनुभव मिळतो. प्रत्येक देवी-देवतेचे एक विशिष्ट मंदिर असते. असेच कोळीसरे येथे श्री विष्णूचे - लक्ष्मीकेशवाचे सुंदर मंदिर आहे . रत्नागिरी शहरापासून फक्त ५० किलोमीटर अंतरावर किंवा गणपती पुळ्यापासून २१ किलोमीटर अंतरावर निसर्गसुंदर कोळीसरे गाव आहे. पुणे मुंबई हून रत्नागिरी जिल्ह्यातील कोळीसरे येथे जायचे असल्यास चिपळूण मार्गे जाता येईल. परशुराम - कोळीसरे रस्त्यात अशी नयनरम्य दृश्ये अनेकदा दिसतात. परशुराम कोळिसरे रस्ता अगदी कमी लोकवस्तीचे, घनदाट झाडी असलेले हे गाव कोळीसरे फाट्याहून आत गेल्यावर दीड दोन किलोमीटर प्रवास केल्यावर येते. रत्नागिरीहून बसने जाता येते अन्यथा मंदिरापर्यंत पोचण्यासाठी स्वतःचे वाहन असणे सोयीचे आहे. गाडी पार्क केल्यानंतर काही पायऱ्या उतरून मग घनदाट झाडीत वसलेल्या ह्या मंदिरात जाता येते. ह्या रस्त्यावरून व्हील चेयर जाउ शकत नाही. पार्किंग पासून उ...
.jpg)
.jpg)
Comments
Post a Comment