गणपतीपुळे

कोकणच्या निसर्गाविषयी किती आणि कितीदाही लिहिले तरी कमीच आहे. कोकणातल्या नारळी पोफळीच्या वाड्या, आंब्याची फणसाची झाडे, केळीच्या बागा, कौलारू घरे ह्यांनी नटलेली धरती, सोनचाफा बकुळीच्या सुगंधाने घमघमणारा आसमंत आणि कानावर येणारी समुद्राची गाज सारेच कसे मन प्रसन्न करणारे असते. 

चराचरात वसणारा परमतत्वाचा अंश ह्या भूमीत प्रकर्षाने प्रत्ययाला येतो. ह्या भूमीत अनेक देवस्थाने नसती तरच नवल होते. ह्या देवस्थानांच्या जागा विलक्षण सुंदर आहेत. गणपतीपुळे हे असेच एका सुंदर स्थानी वसलेले श्री गणेशाचे स्वयंभू मंदिर. सिंधुसागराचा किनारा, चमकदार वाळूची पुळण आणि पाठीमागे गार्ड हिरव्या वनराईने झाकलेला डोंगर असे ह्या मंदिराचे नयनमनोहर ठिकाण आहे. 

श्री गणपतीपुळे देवस्थान 

ह्या स्वयंभू मूर्तीचा दृष्टांत पाचशे वर्षांपूर्वी भिडे गुरुजींना झाला. तिथे त्यांनी साधे गवताचे छप्पर उभारून पूजेला सुरुवात केली. त्यांची समाधी आपल्याला मंदिराच्या आवारातच बघायला मिळते. 

समाधी 

पुढे मग वेळोवेळी निरनिराळ्या भक्तांनी ह्या वास्तूची पुनर्बांधणी आणि दुरुस्ती केली. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे सचिव अण्णाजी दत्तो, नानासाहेब पेशवे, रमाबाई पेशवे, गोविंदपंत बुंदेले, माधवराव बर्वे हे मान्यवर ह्या मंदिराच्या साठी योगदान देत होते असा उल्लेख आढळतो. 

आज जे मंदिर दिसते ते साधारण पंचवीस वर्षांपूर्वी बांधले गेले. लाल दगडातील कोरीवकाम, शिल्पे असलेले हे मंदिर आहे. गाभाऱ्यावरील उंच घुमटाकार कळस आणि सभागृहावरील कोरीवकाम असलेले छप्पर लक्ष वेधून घेतात. मंदिराच्या आवारात सुंदर दीपमाळा आहेत. दोन्ही बाजूला मिळून ह्या दहा दीपमाळा त्रिपुरी पौर्णिमेला दिव्यांच्या प्रकाशाने तेजाळतात. 

देवस्थानचे प्रवेशद्वार 

सभागृह 

गाभारा 

उपक्रम 

उंदीरमामा 

रात्रीच्या वेळी मंदिर असे दिसते!

मंदिरामागचा डोंगर हा गणेशाचे स्वयंभू स्थान म्हणून संरक्षित आहे. गणेशाला प्रदक्षिणा घालायची म्हणजे त्या डोंगराला प्रदक्षिणा घालायची. 

दगडी बांधणीचा हा प्रदक्षिणा मार्ग घनदाट झाडी असलेला असा आहे. त्यामुळे पक्ष्यांचे आवाज, गार वारा ह्यामुळे साधारण ३ किलोमीटर ची प्रदक्षिणा घालण्याचे कष्ट अजिबात जाणवत नाहीत. 

प्रदक्षिणा मार्ग 

प्रदक्षिणा मार्ग 

प्रदक्षिणा मार्गावर ठिकठिकाणी असे अनेक रंगीबेरंगी पक्षी दिसतात. घनदाट झाडी आहे. मोठाले प्राचीन वृक्ष आहेत. त्यावरील फळे खाण्यासाठी पक्ष्यांची सतत ये जा सुरु असते. 

प्रदक्षिणा मार्ग 

प्रदक्षिणा मार्ग 

प्रदक्षिणा घालणारे भाविक!

प्रदक्षिणा अनवाणी घालायची असल्याने दुपार टाळली तर बरे. आम्ही अगदी भल्या पहाटे गेलो होतो. अतिशय सुंदर आणि सुखद वातावरण होते. 

प्रदक्षिणा मार्गावर श्लोक लिहिलेले आहेत. ते वाचत चालण्याची मजा काही वेगळीच. 

श्लोक 

काही लहान मंदिरे आहेत. शुंडास्थान मंदिर मोठे आहे. 

शुंडास्थान 

शुंडास्थान मंदिर

त्यानंतर मग डोंगर उतार सुरु होतो. इतक्या वेळ चढत्या असणाऱ्या पायऱ्या उतरत्या होऊ लागतात. 

प्रदक्षिणा मार्ग 

प्रदक्षिणा मार्ग 

मध्ये एक मठ आहे. पण आम्ही गेलो तेव्हा तिकडे काहीतरी काम चालू होते. तो शेंबेकर स्वामींचा मठ आहे. तसेच एक पाण्याचे टाके आहे.

पाण्याचे टाके 

संपूर्ण प्रदक्षिणा मार्ग असा दिसतो.

https://youtu.be/yrMLWxeNGro
डोंगराभोवती प्रदक्षिणा घालून परत मंदिरात आल्यावर दर्शन घेऊन मंदिराला प्रदक्षिणा घातली. मंदिरात फोटो काढायला अनुमती नाही. पण बाहेरून केलेली विडिओ आपण इथे पाहू शकता. मंदिराच्या बाहेरील भिंतीवरील सुंदर मूर्ती आपल्याला इथे बघता येतील. 

https://youtu.be/nNchdHysFyM

आम्ही २०२५ च्या ऑक्टोबर महिन्यात गेलो होतो तेव्हा आम्हाला दीपपूजा पाहण्याची संधी मिळाली. मंदिरात ओळीने ठेवलेल्या पितळी दिवे असलेल्या दीपमाळा त्यात कापसाची वात आणि तेल घालून प्रकाशमान केल्या गेल्या. त्या शेकडो दिव्याचा प्रकाश अनुभवण्यासाठी विजेचे दिवे बंद केले गेले.

त्या प्रकाशात आरती आणि पूजा पाहणे हा एक विलक्षण अनुभव होता. काही शतकांपूर्वीचे दृश्य आपण अनुभवत आहोत असेच वाटत होते. 

गणपतीपुळे तेथील निसर्गरम्यतेमुळे आणि समुद्रकिनाऱ्यामुळेदेखील एक भरपूर गर्दीचे पर्यटनस्थळ झालेले आहे. गणपतीपुळे इथे जाण्यासाठी रत्नागिरी हे सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक आहे. रत्नागिरीहून गणपतीपुळ्याला जाण्यासाठी टॅक्सी, रिक्षा, बस मिळू शकतात. साधारण २५ किलोमीटरचे अंतर आहे. 

गणपतीपुळ्याला राहण्यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. मंदिराचे भक्तनिवास किंवा एमटीडीसी दोन्हीचे आरक्षण ऑनलाईन होऊ शकते. ह्याशिवाय अनेक हॉटेल्स आहेत. होमस्टे आहेत. आम्ही एमटीडीसीमध्ये राहिले होतो. मंदिराच्या अगदी समोर असल्याने मंदिरात बऱ्याचदा जाता आले. शाकाहारी जेवणासाठी देखील अनेक रेस्टॉरंट्स आहेत. 

गणपतीपुळेच्या जवळ बघण्याजोगी अनेक चांगली ठिकाणे आहेत. मालगुंडला केशवसुतांचे स्मारक आहे, आरेवारे बीच आहे, कोळिसरेला लक्ष्मीकेशवाचे निसर्गरम्य मंदिर आहे. (त्याची माहिती आपण

https://silvervegantravels.blogspot.com/2025/03/blog-post.html इथे वाचू शकाल.) त्याच रस्त्यावर कऱ्हाटेश्वराचे सुंदर स्थान आहे. 

कुठेच न जाता गणपतीपुळ्याच्या समुद्रकिनाऱ्यावर गेलात तरी समुद्र आणि आकाश पाहण्यात वेळ कसा जातो कळणार नाही. 

इथे बीच बघता येईल. 

https://youtu.be/1nSsu1FN5BE

फक्त समुद्रात आत जाणार असाल तर तिथे पाट्या लावलेल्या असतील किंवा तटरक्षक सांगतील त्या नियमांचे नीट पालन करा. काही ठिकाणी गणपतीपुळ्याचा समुद्रकिनारा धोकादायक आहे. 

भारताच्या पश्चिम द्वाराचा रक्षक असणारी ही देवता आहे असे म्हटले जाते. मावळता सूर्य पश्चिम क्षितिजावर येताना, सूर्य, समुद्र आणि मंदिर अतिशय रमणीय दिसते. संध्याकाळच्या वेळी आकाशातील विलोभनीय रंग छटा , ढगांचे निरनिराळे आकार पाहताना मन हरपून जाते. 

दिशा सांजावताना 

दिशा सांजावताना 

दिशा सांजावताना 

कहीं दूर जब दिन ढल जाए .. 

पूर्वेचे आकाश 

#Ganapatipule #Ratnagiri #Konkan railway #GaneshTemple #Seashore #beaches in Maharashtra