मनाला वाराणसीला जाण्याची ओढ अनेक कारणांसाठी वाटते.. तशी ती ओढ प्रत्येक भारतीयाला वाटतेच. वाराणसी तुम्हाला बोलावून घेते आणि एका भेटीनंतरही सतत आकर्षित करत राहते.. खुणावत राहते. धर्म, श्रद्धा, संस्कृती, कला, इतिहास आणि इतर कितीतरी कारणे!
वाराणसीच्या भेटीत मी बनारसी साडी खरेदी केली नाही, एकाही दुकानात गेले नाही, पान खाल्ले नाही, चाट खाल्ली नाही, पुरामुळे घाटाघाटावरून चालता आले नाही, नावेतून शहर पाहता आले नाही.. मग अनेकांच्या मनात प्रश्न येईल ..हे काही करायचे नव्हते तर गेलातच कशाला? आणि इतके दिवस तिथे राहून केले काय?
आम्ही काय केले? तर आम्ही दोन वेळा विश्वनाथाचे मनभरून दर्शन घेतले, मंदिर परिसरात जितका जास्तीत जास्त वेळ घालवता येईल तितका घालवला, अनेक लहानमोठी मंदिरे पाहिली, अन्नपूर्णेचे दर्शन घेतले, तासंतास गंगेचे सान्निध्य अनुभवले, बनारस हिंदू विद्यापीठ, वस्तू संग्रहालय पाहिले आणि ... झाशीची राणी लक्ष्मीबाईंचे जन्मस्थान पाहिले!
![]() |
| राणी लक्ष्मीबाई जन्मस्थान |
पण एका फेरीवाल्याने अचूक ठिकाण सांगितले. इतकेच नव्हे तर संध्याकाळची, त्याच्या मालाची विक्री होण्याची महत्वाची वेळ असूनही, ते सोडून तो आम्हाला गल्ल्यांच्या चक्रव्युहातून मार्ग दाखवण्यासाठी स्वतः आला.
आता विचार करते तर वाटते काय कारण असेल? नुसता बसल्या जागेवरून आम्हाला रस्ता सांगून एखादा स्वस्थ बसला असता. ह्या लोकांना ठिकाण सापडले तर सापडले, नाहीतर विचारतील परत कोणाला तरी असा त्याने विचार केला असता. अवघा तीन चार मिनिटांचा तर रस्ता होता. पण गल्ल्यातून फिरत राहिलो असतो, तर जन्मस्थान न सापडता, कंटाळून कदाचित परतही फिरलो असतो. पण हा माणूस स्वतः आला, धंद्यातील तोटा सोसून आला. त्यामागे कारण असेल, राणी लक्ष्मीबाईंविषयी आदर, लक्ष्मीबाईंचा जन्म आपल्या गावात झाला आहे ह्याचा अभिमान आणि आपल्या गावात आलेल्या पाहुण्यांना त्रास होऊ नये ही कळकळ.
त्याने दाखवलेल्या मार्गावरून पुढे गेल्यावर आम्हाला ही पाटी दिसली.
![]() |
| भदैनी, अस्सी, वाराणसी |
हा सगळा निवासी परिसर आहे. अर्थात असणारच. जिथे जन्मस्थळ आहे तिथेच मोरोपंत तांब्यांचा वाडा होता. आजही काही जण ह्या ठिकाणाला वाडा म्हणून ओळखतात.
ह्या वाड्याच्या ठिकाणी आता एक शांत, स्वच्छ असे लहानसे उद्यान आहे. आपण आत जाताच समोर दिसतो तो झाशीच्या राणीचा अश्वारूढ पुतळा. पुतळा पाहताच आपल्या मनात १८५७चे स्वातंत्र्य समर, त्यातील राणीची नेत्रदीपक कामगिरी, जणू विद्युल्लताच तळपून जावी तसे तिचे अल्प परंतु तेजस्वी आयुष्य आणि 'मैं मेरी झांसी नहीं दूंगी' हे तिचे ब्रिटिशांवर आसुडासारखे आवेशाने फटकावलेले वाक्य!
अजून एक आठवते ते म्हणजे सुभद्राकुमारी चौहान ह्यांची कविता. ती कविता आणि झाशीच्या राणीच्या आयुष्यातील अनेक प्रसंग भित्तिचित्रांच्या रूपात त्या उद्यानात लावलेले आहेत.
ह्याच वाड्यात मोरोपंत आणि भागीरथी तांबे ह्यांच्या पोटी जन्मलेली मनू- मनकर्णिका किंवा छबिली. राणीच्या जन्मवर्षाविषयी दुमत आहे. १९ नोव्हेंबर १७२८ की १९ नोव्हेंबर १७३५ ह्या विषयी चर्चा होत असते. पण सामान्यतः १७२८ ग्राह्य मानली जाते. त्या दिवशी बहुतेक असावी मार्गशीर्ष शुद्ध तृतीया/चतुर्थी.
लहानपणीच आईचा मृत्यू झाला आणि नंतर दुसरे बाजीराव पेशवे ह्यांच्यासोबत मोरोपंत तांबे आणि मनू बिठूरला गेले.
पुढे गंगाधरपंत नेवाळकर ह्यांच्याशी विवाह होऊन मनू झांशीला गेली. नंतर तिचे पुन्हा काशीला येणे झाले की नाही कधी कोणास ठाऊक? बहुतेक नसावे. कारण नंतर मोरोपंतांना देखील तिने झांशीला बोलावून घेतले असा उल्लेख आठवतो आहे.
![]() |
| जीवन वृत्तांत - संदर्भ महाश्वेतादेवी. |
![]() |
| खूब लडी मर्दानी |
![]() |
| अश्वारूढ पुतळा |
![]() |
| अस्पष्ट नामफलक |
![]() |
| जन्म |
पण त्या विधानाची पार्श्वभूमी, त्या आधी राणीला सोसावे लागलेले आयुष्य, तिचा पराक्रम हे सर्व त्यांना माहिती असते का? हा इतिहास शालेय वयातच मुलांना कळायला हवे.
ह्या ठिकाणी झाशीच्या राणीचे योग्य स्मारक उभे राहावे असे मनापासून वाटले. त्यात १८५७ चा इतिहास सांगितलेला असावा. मुलींच्या शारीरिक शिक्षणाची आणि शस्त्रात्रे चालवण्याची तालीम असावी.


.jpg)








.jpg)

टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा